Nagłówek strony
Treść główna
Przypadków raka skóry wśród pacjentów przybywa. Lekarze biją na alarm i przypominają, że w kwestii profilaktyki najwięcej możemy zrobić my sami. Podstawą jest ochrona odsłoniętych partii ciała przed promieniowaniem UV. Niestety łatwo jest o tym zapomnieć, albo zlekceważyć zagrożenie, jakie niesie dla naszego zdrowia nadmierna eskpozycja na promienie słoneczne. Rak kolczystokomórkowy należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów skóry i rozwija się przede wszystkim w miejscach przewlekle narażonych na działanie promieniowania UV.
Gdy słyszymy hasło „rak skóry”, często jako pierwszy przychodzi nam na myśl czerniak. To jeden z najbardziej niebezpiecznych nowotworów skóry, ale nie najczęściej rozpoznawany. Znacznie powszechniejsze są raki podstawnokomórkowe i kolczystokomórkowe (płaskonabłonkowe). Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego rak podstawnokomórkowy odpowiada za około 80% raków skóry, a rak kolczystokomórkowy za 15–20%.
Rak płaskonabłonkowy skóry wykryty na wczesnym etapie ma zazwyczaj bardzo dobre rokowania. Około 90% pacjentów osiąga 5-letni okres wolny od choroby. Sytuacja jest trudniejsza, gdy nowotwór nacieka głębsze tkanki lub daje przerzuty do węzłów chłonnych i innych narządów. Dlatego tak ważne jest rozpoznanie niepokojących zmian skórnych i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.
Jak wyglądają pierwsze objawy raka kolczystokomórkowego (płaskonabłonkowego)? Kto jest najbardziej narażony i kiedy należy zgłosić się do dermatologa?
Rak kolczystokomórkowy najczęściej występuje u osób starszych, choć może rozwinąć się również w młodszym wieku. Jednym z głównych czynników ryzyka jest wieloletnia ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV). Dlatego bardziej narażone są osoby, które regularnie przebywają na słońcu, szczególnie bez odpowiedniej ochrony.
Dotyczy to między innymi osób wykonujących pracę na świeżym powietrzu, takich jak pracownicy budowlani, ogrodnicy czy rolnicy. Ryzyko zwiększa również wieloletnie przebywanie na słońcu podczas wypoczynku, prac na działce lub innych aktywności. Znaczenie ma przede wszystkim skumulowana dawka promieniowania UV.
Profilaktyka raka skóry polega przede wszystkim na ograniczaniu nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. Warto pamiętać o kilku zasadach:
Poza promieniowaniem UV istnieją również inne czynniki zwiększające ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego. Nowotwór może rozwijać się między innymi na podłożu rogowacenia słonecznego, przewlekłych owrzodzeń, blizn i długotrwałych stanów zapalnych skóry.
Większe ryzyko występuje także u osób z osłabionym układem odpornościowym, szczególnie po przeszczepieniu narządów i podczas leczenia immunosupresyjnego. Znaczenie mogą mieć również niektóre choroby i predyspozycje genetyczne, takie jak albinizm czy dziedziczne schorzenia zwiększające podatność skóry na uszkodzenia.
Pierwsze objawy raka kolczystokomórkowego mogą być trudne do rozpoznania. Niekiedy przypominają zwykłe podrażnienie skóry, brodawkę lub niewielką rankę. Z tego powodu pacjenci mogą przez dłuższy czas nie zgłaszać się do lekarza, szczególnie gdy zmiana nie powoduje bólu.
We wczesnym stadium raka kolczystokomórkowego mogą pojawić się łuszczące się, szorstkie lub zrogowaciałe zmiany skórne, niekiedy pokryte strupem. Nowotwór może również przyjmować postać twardego guzka, owrzodzenia lub zmiany przypominającej brodawkę.
Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji dermatologicznej, należą:
W początkowym okresie nowotwór może nie powodować żadnych dolegliwości poza widoczną zmianą na skórze. Ból i inne objawy mogą pojawić się później, dlatego nie należy uzależniać decyzji o wizycie u lekarza od wystąpienia dolegliwości.
Ponieważ rozwój raka kolczystokomórkowego skóry jest często związany z długotrwałą ekspozycją na promieniowanie UV, zmiany najczęściej pojawiają się na odsłoniętych częściach ciała. Typowe lokalizacje to:
Rak kolczystokomórkowy może jednak rozwinąć się również w innych miejscach, w tym na obszarach skóry rzadko wystawianych na słońce. Samo położenie zmiany nie pozwala więc wykluczyć nowotworu.
Pierwszym etapem diagnostyki jest ocena niepokojącej zmiany skórnej przez lekarza. Dermatolog przeprowadza wywiad dotyczący czasu pojawienia się zmiany, jej rozwoju, występujących objawów oraz czynników ryzyka. Następnie dokładnie ogląda skórę.
Badanie dermoskopowe pozwala ocenić strukturę zmiany w powiększeniu i pomaga odróżnić podejrzane zmiany od wielu łagodnych schorzeń skóry. Jest nieinwazyjne i zwykle nie powoduje dolegliwości. Sam obraz dermoskopowy nie wystarcza jednak do ostatecznego potwierdzenia raka.
Podstawą rozpoznania raka kolczystokomórkowego jest badanie histopatologiczne materiału pobranego ze zmiany skórnej. W zależności od jej wielkości, lokalizacji i charakteru lekarz może wykonać biopsję wycinającą, polegającą na usunięciu całej zmiany, albo pobrać jej fragment do analizy. Stosuje się również inne techniki biopsji skóry, dobierane indywidualnie do przypadku.
Pobrany materiał trafia do laboratorium, gdzie patomorfolog ocenia go pod mikroskopem. Wynik pozwala potwierdzić rodzaj nowotworu oraz określić jego cechy, między innymi stopień zróżnicowania i głębokość naciekania, jeśli pobrany materiał umożliwia taką ocenę.
Jeżeli lekarz podejrzewa bardziej zaawansowaną chorobę lub przerzuty, diagnostykę można rozszerzyć o badanie ultrasonograficzne regionalnych węzłów chłonnych, tomografię komputerową albo rezonans magnetyczny. Badania obrazowe nie są jednak konieczne u każdego pacjenta z niewielkim rakiem skóry.
W przypadku podejrzanych węzłów chłonnych lekarz może zalecić pobranie materiału do badania cytologicznego lub histopatologicznego. Zakres diagnostyki zależy od charakteru nowotworu, jego lokalizacji, czynników ryzyka oraz wyniku wcześniejszych badań.
Podstawową metodą leczenia raka kolczystokomórkowego skóry jest chirurgiczne usunięcie nowotworu z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. Pozwala to usunąć zmianę i ocenić, czy w brzegach wyciętego materiału nie pozostały komórki nowotworowe.
W wybranych przypadkach, szczególnie gdy zmiana znajduje się w trudnym anatomicznie miejscu, np. na nosie, powiece lub małżowinie usznej, można zastosować chirurgię mikrograficzną Mohsa. Polega ona na stopniowym usuwaniu tkanek i mikroskopowej kontroli marginesów podczas zabiegu. Dzięki temu możliwe jest dokładne usunięcie nowotworu przy oszczędzaniu możliwie dużej ilości zdrowej tkanki.
W przypadku wybranych powierzchownych zmian lub gdy przeprowadzenie operacji nie jest możliwe, lekarz może rozważyć inne metody leczenia. Należą do nich między innymi radioterapia, kriochirurgia czy określone metody leczenia miejscowego. Ich zastosowanie zależy od rodzaju i zaawansowania zmiany. Nie są one uniwersalnym zamiennikiem operacji, zwłaszcza w przypadku inwazyjnego raka kolczystokomórkowego.
U pacjentów z chorobą zaawansowaną miejscowo lub przerzutową, której nie można skutecznie leczyć chirurgicznie albo radioterapią, możliwe jest zastosowanie leczenia systemowego, w tym immunoterapii, po spełnieniu określonych kryteriów medycznych.
Jeżeli rak zostanie wykryty wcześnie i odpowiednio leczony, rokowania są zazwyczaj bardzo dobre. Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego około 90% pacjentów osiąga 5-letni okres wolny od choroby. Po radykalnym wycięciu nowotworu miejscowe nawroty występują u mniej niż 5% pacjentów, choć indywidualne ryzyko zależy od cech guza i zastosowanego leczenia.
Rokowanie pogarsza się, gdy nowotwór daje przerzuty. Przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych występują u około 5% pacjentów, a 5-letnie przeżycie w tej grupie wynosi około 70%. Przerzuty odległe są jeszcze rzadsze i dotyczą mniej niż 2% chorych. W przypadku ich wystąpienia 5-letnie przeżycie szacuje się na około 30%.
Podane wartości opisują wyniki obserwowane w grupach pacjentów, a nie indywidualne rokowanie konkretnej osoby. Znaczenie mają między innymi wielkość i lokalizacja nowotworu, głębokość naciekania, stopień zróżnicowania komórek, stan układu odpornościowego oraz odpowiedź na leczenie.
Właśnie dlatego wczesne wykrycie raka kolczystokomórkowego i prawidłowe leczenie zwiększają szanse na całkowite wyleczenie. Po zakończonej terapii potrzebne są również kontrole dermatologiczne, ponieważ u pacjentów po przebytym raku skóry istnieje zwiększone ryzyko rozwoju kolejnych zmian nowotworowych.
Seniorzy niejednokrotnie zmagają się z kilkoma schorzeniami jednocześnie. Koszty leczenia, rehabilitacji, leków czy dojazdów do placówek medycznych mogą być znacznym obciążeniem dla domowego budżetu. Niekiedy trudności finansowe utrudniają regularne korzystanie z leczenia i niezbędnych badań.
W takich sytuacjach warto sprawdzić możliwości wsparcia oferowane przez organizacje pomagające osobom przewlekle chorym. Jedną z nich jest Fundacja Dobro Powraca, która wspiera osoby zmagające się z chorobami przewlekłymi oraz pomaga w organizowaniu wsparcia finansowego na potrzeby związane z leczeniem i codziennym funkcjonowaniem. Szczegółowe zasady uzyskania pomocy można sprawdzić bezpośrednio w Fundacji.
Zapoznaj się również z:
Rak kolczystokomórkowy, nazywany również rakiem płaskonabłonkowym skóry, jest jednym z najczęściej występujących raków skóry. Odpowiada za około 15–20% rozpoznawanych przypadków raków skóry. Częściej występuje u osób starszych, szczególnie po wielu latach ekspozycji na promieniowanie UV.
We wczesnym stadium mogą pojawić się łuszczące się lub zrogowaciałe zmiany skórne, twardy guzek, strupek albo niegojące się owrzodzenie. Zmiana może stopniowo rosnąć, krwawić lub powodować ból i świąd. Początkowo może też nie dawać żadnych dolegliwości.
Większe ryzyko występuje u osób starszych, szczególnie przez wiele lat narażonych na promieniowanie UV. Dotyczy to między innymi osób pracujących na świeżym powietrzu. Do czynników ryzyka należą również immunosupresja, przewlekłe uszkodzenia skóry oraz niektóre predyspozycje genetyczne.
Diagnostyka rozpoczyna się od oceny zmiany skórnej przez dermatologa, często z wykorzystaniem dermoskopii. Rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji skóry lub wycięcia zmiany. U pacjentów z podejrzeniem bardziej zaawansowanej choroby lekarz może zalecić dodatkowe badania obrazowe.
Tak. Rak kolczystokomórkowy skóry wykryty i odpowiednio leczony we wczesnym stadium ma zazwyczaj bardzo dobre rokowania. Około 90% pacjentów osiąga 5-letni okres wolny od choroby. Rokowanie pogarsza się w przypadku głębokiego naciekania tkanek lub wystąpienia przerzutów.
Rak płaskonabłonkowy skóry, określany również jako rak kolczystokomórkowy lub SCC, jest złośliwym nowotworem wywodzącym się z komórek naskórka. Najczęściej rozwija się na obszarach przewlekle narażonych na promieniowanie UV. Może naciekać okoliczne tkanki i w części przypadków dawać przerzuty, dlatego podejrzana zmiana wymaga oceny lekarskiej.
Nowotwory krwi to szeroka grupa chorób układu krwiotwórczego i chłonnego, które różnią się przebiegiem, objawami, sposobem rozpoznawania oraz leczeniem. W przeciwieństwie do wielu nowotworów narządowych nie zawsze tworzą pojedynczy guz. Proces chorobowy może rozpocząć się między innymi w szpiku kostnym, węzłach chłonnych lub komórkach układu odpornościowego. Dlatego dokładna diagnostyka nowotworów krwi jest niezbędna do ustalenia typu choroby i wyboru odpowiedniego postępowania.
Mięsaki to grupa nowotworów wywodzących się z tkanek miękkich, takich jak mięśnie, tłuszcz, naczynia krwionośne, nerwy czy tkanka łączna. Choć są rzadkie w porównaniu do innych rodzajów nowotworów, ich diagnostyka i leczenie stanowią duże wyzwanie zarówno dla pacjentów, jak i dla lekarzy. Mięsaki mogą występować w różnych częściach ciała, a ich leczenie zależy od wielu czynników, w tym lokalizacji guza, stopnia zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu pacjenta.
W artykule tym przyjrzymy się bliżej tym nowotworom, omówimy ich podział, metody diagnozy oraz możliwości leczenia.
