Rak płaskonabłonkowy (rak kolczystokomórkowy)- mniej groźny niż czerniak, ale często powoduje przerzuty

Rak płaskonabłonkowy należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów skóry, choć znacznie rzadziej się o nim mówi. Coraz więcej osób choruje na raka skóry. Z dekady na dekadę przybywa pacjentów, także wśród osób młodych. Myśląc o raku skóry, najczęściej kojarzy się on nam z czerniakiem. W przestrzeni publicznej mocno już utrwaliły się metody rozpoznawania tego raka (kryteria ADCDE).

To bardzo pozytywne zjawisko, ponieważ czerniak jest najbardziej złośliwym nowotworem skóry, z najmniej pomyślnymi rokowaniami, a jego wczesne zdiagnozowanie pozwala na zastosowanie skuteczniejszego leczenia. Natomiast czerniak stanowi tylko kilka procent spośród wszystkich raków skóry.

Około 95% wszystkich nowotworów stanowią rak podstawnokomórkowy oraz rak płaskonabłonkowy (znany też jako rak kolczystokomórkowy).

Rak płaskonabłonkowy skóry – co to za rodzaj raka?

Rak płaskonabłonkowy (rak kolczystokomórkowy) jest drugim co do częstotliwości występowania złośliwym nowotworem skóry. Około 20% wszystkich nowotworów skóry stanowi ten rodzaj raka. Wywodzi się z komórek nabłonka, powstaje zazwyczaj na pograniczu błon śluzowych i skóry.

W naskórku znajduje się materiał DNA, który programuje moment śmierci komórki. W zaplanowanym momencie, kiedy komórka wypełniła już swoją rolę, powinna w naturalny sposób obumrzeć. Powstają jednak mutacje w obrębie genomu, które prowadzą do niekontrolowanego wzrostu komórek i ich złośliwego namnażania się. W pewnym momencie widoczne są zmiany skórne będące efektem tego niezahamowanego wzrostu.

Rak płaskonabłonkowy rośnie szybko, ma tendencje do naciekania podłoża i często powoduje przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych oraz dalsze.

We wczesnym stadium rokowania są pomyślne i udaje się całkowicie wyleczyć większość chorych. Niestety wiele osób zgłasza się do lekarza dopiero wówczas, kiedy rak jest w zaawansowanym stadium, co znacznie pogarsza perspektywy jego wyleczenia (z 90% przeżywalności we wczesnym stadium do 50%-70% w zaawansowanym).

Jak nie przegapić wczesnych objawów raka kolczystokomórkowego (płaskonabłonkowego)? Jak się przed nim chronić?

Rak płaskonabłonkowy skóry (rak kolczystokomórkowy)– objawy

Jak wygląda rak płaskonabłonkowy (rak kolczystokomórkowy) na skórze? Zmiany przybierają postać rogowaciejącą albo wrzodziejącą. Pojawia się:

• Rogowaciejący, łuszczący się guzek pokryty strupkiem, jest wyniosły ponad powierzchnię skóry (typ rogowaciejący rzadko nacieka w głąb skóry).
• Owrzodzenia albo brodawki o twardych nacieczonych brzegach (typ wrzodziejący zazwyczaj nacieka w głąb skóry).

Rak płaskonabłonkowy skóry, zwłaszcza na wczesnych etapach, jest przez pacjentów mylony ze zmianą kosmetyczną i traktowany jako defekt estetyczny. Tym bardziej, że w początkowej fazie może nie dawać innych objawów. Chorzy często myślą, że na przykład zacięli się podczas golenia albo depilacji, i ranka nie chce się zagoić. Nierzadkim określeniem jest, że ranka albo oparzenie „babrze się”. Z czasem pojawia się jednak swędzenie, ból oraz krwawienie.

Zmiany nowotworowe najczęściej umiejscawiają się na odsłoniętych częściach ciała: pod włosami na głowie, na uchu, nosie, policzku, na dolnej wardze lub języku oraz tułowiu.

Nowotwór płaskonabłonkowy (rak kolczystokomórkowy skóry) – objawy przerzutów

Rak płaskonabłonkowy w zaawansowanej fazie ma tendencje do rozpadów i tworzenia przerzutów. Wraz ze wzrostem namnażania się komórek nowotworowych dochodzi do niszczenia otaczających tkanek, tworzenia nacieków, a po przedostaniu się komórek rakowych do krwi i naczyń chłonnych – do wystąpienia przerzutów w regionalnych węzłach chłonnych oraz w dalej położonych narządach. Przerzuty raka kolczystokomórkowego dają symptomy zależne od lokalizacji:

• Przerzuty do węzłów chłonnych – pojawia się ból przy dotyku, węzły są powiększone i przytwierdzone do powierzchni, nieruchliwe, zbijają się w większe grupy.
• Przerzuty do płuc – wywołują duszność i ból klatki piersiowej. Może również wystąpić krwioplucie.
• Przerzuty do mózgu – objawiają się bólami głowy, napadami padaczkowymi, wymiotami i nudnościami. Chory może nawet doświadczać halucynacji i omamów.
• Przerzuty do kości – manifestują się bólem oraz powstawaniem patologicznych złamań w obrębie ud, miednicy, kręgosłupa i żeber.

Rak płaskonabłonkowy (rak kolczystokomórkowy) – przyczyny

Przyczyny raka płaskonabłonkowego związane są najczęściej z nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV. Długie przebywanie na słońcu, bez stosowania odpowiedniej ochrony, prowadzi do rozwoju nowotworu u starszych osób, ponieważ w ich organizmach następuje kumulacja uszkodzeń posłonecznych na skórze. Niestety, ale rak kolczystokomórkowy występuje też coraz częściej u młodych ludzi, co związane jest z nadmiernym opalaniem się albo korzystaniem z solarium.

Ponieważ nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV jest przyczyną raka kolczystokomórkowego, duże ryzyko jego wystąpienia notuje się u osób zawodowo albo hobbistycznie przebywających na słońcu. Budowlańcy, działkowcy, rolnicy, rybacy czy drogowcy poddawani są długiemu promieniowaniu, a jeżeli nie stosują ochronnej odzieży oraz kremów z filtrem – zwiększa się prawdopodobieństwo zachorowania.

Rak kolczystokomórkowy skóry może także wystąpić w wyniku przewlekłej styczności z substancjami chemicznymi, takimi jak azbest czy środki grzybobójcze. W niektórych przypadkach występują również skłonności genetyczne.

Kolejną grupą ryzyka są osoby poddawane immunosupresji lub sterydoterapii z powodu leczenia schorzeń takich jak HIV albo przyjmujące leki po przeszczepieniu narządów.

Również długo niegojące się rany na skórze, będące wynikiem uszkodzeń, oparzeń i chorób (na przykład zespół pozakrzepowy w nogach) mogą powodować stany przednowotworowe, na których podstawie rozwinie się rak płaskonabłonkowy.

Rak płaskonabłonkowy – diagnostyka

Niepokojące objawy skórne należy zgłosić lekarzowi pierwszego kontaktu albo od razu dermatologowi. Proste badanie fizykalne oraz użyciem dermoskopu pozwala specjaliście na zidentyfikowanie podejrzanych zmian, ocenę ich rozległości oraz podstawowe różnicowanie (na przykład z czerniakiem).

Natomiast złotym standardem w diagnostyce raka kolczystokomórkowego jest badanie histopatologiczne. W trakcie biopsji pobiera się wycinek do analizy. Jeżeli istnieje podejrzenie przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych, to za pomocą igły istnieje możliwość pobrania płynu i dokonanie oceny cytologicznej.

Węzły chłonne może także ocenić w badaniu USG.

Przy poszukiwaniu przerzutów do płuc wykonuje się RTG. Pomocne może być również obrazowanie tomografem komputerowym albo rezonansem magnetycznym (przerzuty do mózgu) albo scyntygrafia (przerzuty do kości).

Rak płaskonabłonkowy – leczenie

Leczenie raka płaskonabłonkowego polega na całkowitym wycięciu zmiany z zachowaniem marginesu zdrowych tkanek. Niekiedy może to stanowić wyzwanie, na przykład gdy nowotwór zlokalizowany jest w widocznych miejscach, na nosie albo policzku. Stosuje się wówczas specjalną oszczędzającą technikę chirurgiczną – tak zwane wycinanie skrawkowe.

W przypadku wystąpienia przerzutów postępowanie jest podobne – wycina się węzły chłonne oraz przerzuty odległe.

Rak płaskonabłonkowy wykryty we wczesnym stadium, powodujący niewielkie guzki, jest całkowicie wyleczalny. Interwencja chirurgiczna pozostawia po sobie niewielki ślad, a pacjent może wrócić do normalnego życia.

Rokowania pogarszają się wraz ze stopniem zaawansowania raka. Przy zajęciu węzłów chłonnych szansa na 5-letnie przeżycie wynosi około 70%. Przy przerzutach odległych – 50%.

Seniorzy borykają się niejednokrotnie z wieloma różnymi schorzeniami. Wyzwania finansowe związane z przewlekłym chorowaniem bywają znacznym obciążeniem dla domowego budżetu. Niekiedy brak możliwości wykupienia leków czy dojazdu do lekarza poza miejsce zamieszkania skutkuje przerywaniem regularnego przyjmowania leków czy terapii. Dlatego warto rozważyć dołączenie do organizacji, która wspiera seniorów także w finansowym aspekcie chorowania.

Dobro Powraca – Fundacja na rzecz Chorych na stwardnienie rozsiane i inne choroby przewlekłe stosuje bardzo holistyczne podejście do leczenia pacjenta. Przyświeca w niej filozofia, że każde schorzenie trzeba leczyć. Jeżeli chory cierpi na raka kolczystokomórkowego, to w tym samym czasie trzeba też dbać o serce, nerki, cholesterol czy borykać się z osteoporozą. Fundacja pomaga każdemu seniorowi w walce o zdrowie. Dowiedz się, co to jest subkonto i w jaki sposób może pomóc w gromadzeniu środków na leczenie, rehabilitację oraz inne potrzeby związane z powrotem do zdrowia. Zapoznaj się również z:

• nowotwór KRS
• stwardnienie rozsiane KRS

FAQ – rak płaskonabłonkowy (rak kolczystokomórkowy)

1. Czym jest rak płaskonabłonkowy skóry?

Rak płaskonabłonkowy, nazywany też rakiem kolczystokomórkowym, to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z komórek nabłonka. Najczęściej rozwija się na granicy skóry i błon śluzowych oraz na miejscach narażonych na słońce.

2. Jak wygląda rak płaskonabłonkowy na skórze?

Zmiana może wyglądać jak łuszczący się, twardy guzek ze strupkiem albo niegojące się owrzodzenie z nacieczonymi brzegami. U części osób przypomina rankę, która długo się nie goi, swędzi, boli albo krwawi.

3. Czy rak płaskonabłonkowy jest groźny?

Tak, rak płaskonabłonkowy jest groźny. Choć zwykle nie jest tak agresywny jak czerniak, może szybko rosnąć, naciekać głębiej położone tkanki i dawać przerzuty, zwłaszcza gdy zostanie wykryty zbyt późno.

4. Czym rak płaskonabłonkowy różni się od czerniaka?

To dwa różne nowotwory skóry. Czerniak jest uznawany za bardziej złośliwy, ale rak płaskonabłonkowy również wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia, bo w zaawansowanym stadium także może dawać przerzuty.

5. Kiedy zmiana skórna powinna szczególnie niepokoić?

Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza zmiany, które nie goją się przez dłuższy czas, rosną, łuszczą się, krwawią, bolą albo zaczynają tworzyć owrzodzenie. To sygnał, żeby nie odkładać wizyty u lekarza.

6. Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzaną zmianą?

Można zgłosić się do lekarza rodzinnego, ale najlepiej od razu do dermatologa. Specjalista obejrzy zmianę, oceni ją dermoskopowo i zdecyduje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

7. Jak diagnozuje się raka płaskonabłonkowego?

Podstawą jest badanie lekarskie i ocena zmiany, a potwierdzenie daje badanie histopatologiczne wycinka pobranego podczas biopsji. Jeśli istnieje podejrzenie przerzutów, lekarz może zlecić też USG, RTG, tomografię lub inne badania obrazowe.

8. Czy rak płaskonabłonkowy daje przerzuty?

Tak, rak płaskonabłonkowy daje przerzuty, szczególnie w bardziej zaawansowanym stadium. Najczęściej przerzuty pojawiają się najpierw w regionalnych węzłach chłonnych, a później także w innych narządach.

9. Jak leczy się raka płaskonabłonkowego skóry?

Najczęściej stosuje się chirurgiczne usunięcie zmiany z marginesem zdrowych tkanek. W niektórych przypadkach usuwa się również zajęte węzły chłonne lub przerzuty, jeśli nowotwór zdążył się rozprzestrzenić.

10. Kto jest najbardziej narażony na raka płaskonabłonkowego?

Większe ryzyko dotyczy osób długo przebywających na słońcu, korzystających z solarium, pracujących na zewnątrz, a także pacjentów z obniżoną odpornością, przewlekłymi ranami skóry lub narażonych na kontakt z niektórymi substancjami chemicznymi.