Czym jest rak płaskonabłonkowy skóry?
Rak płaskonabłonkowy skóry powstaje z keratynocytów, czyli komórek tworzących naskórek. Nazwy „rak kolczystokomórkowy” i „rak płaskonabłonkowy” oznaczają w tym przypadku ten sam nowotwór, a skrót SCC pochodzi od angielskiego terminu squamous cell carcinoma. Postać in situ ogranicza się do naskórka i nie nacieka głębszych tkanek. Rak inwazyjny przekracza natomiast błonę podstawną oddzielającą naskórek od skóry właściwej i może rozwijać się dalej. Wśród nowotworów skóry wyróżnia się również m.in. raka podstawnokomórkowego i czerniaka. Artykuł dotyczy wyłącznie skórnego SCC; rak płaskonabłonkowy innych narządów wymaga osobnego omówienia.
Jak wygląda rak płaskonabłonkowy skóry?
Rak kolczystokomórkowy może mieć postać powiększającego się guzka, łuszczącej się zmiany pokrytej strupem albo niegojącego się owrzodzenia. Zmiana jest zwykle twarda w dotyku, a jej powierzchnia bywa szorstka i zrogowaciała. Może krwawić po niewielkim urazie, a czasem bez uchwytnej przyczyny. U części osób pojawiają się ból i tkliwość, ale ich brak nie wyklucza nowotworu. Szczególnie niepokojące jest stopniowe powiększanie się zmiany oraz ponowne tworzenie się strupa po jego odpadnięciu. Niektóre zmiany przypominają brodawki. Sam opis ani zdjęcie nie pozwalają na pewne odróżnienie raka od innych chorób skóry.
Gdzie najczęściej pojawia się rak kolczystokomórkowy?
Rak kolczystokomórkowy najczęściej rozwija się na skórze wystawionej na słońce: na twarzy, uszach, dłoniach i przedramionach. Może też zajmować wargę, zwłaszcza dolną, oraz odsłoniętą skórę głowy u osób z przerzedzonymi włosami. Te miejsca przez lata otrzymują duże dawki promieniowania UV, także podczas pracy i codziennych zajęć. Nowotwór może jednak powstać również w przewlekłej ranie, w bliźnie lub na skórze zwykle osłoniętej ubraniem. Lokalizacja guza wpływa na plan leczenia i ocenę ryzyka, dlatego lekarz bierze ją pod uwagę razem z wielkością zmiany i wynikiem badania tkanki.
Jakie objawy powinny skłonić do konsultacji z lekarzem?
Zmianę, która rośnie, nie goi się, krwawi lub staje się bolesna, powinien ocenić lekarz. Konsultacji wymaga też nawracający strup oraz owrzodzenie, które pojawiło się bez wyraźnej przyczyny. Z wizytą nie warto zwlekać, zwłaszcza gdy zmiana szybko się powiększa lub gdy odporność jest obniżona. Lekarz oceni, czy obraz odpowiada SCC, czy raczej innej chorobie, ponieważ podobnie mogą wyglądać niektóre zmiany zapalne i łagodne. Wygląd zmiany nie wystarcza więc do postawienia diagnozy.
Co zwiększa ryzyko raka płaskonabłonkowego?
Jednym z głównych czynników ryzyka jest przewlekła ekspozycja na promieniowanie UV, zarówno słoneczne, jak i z solariów. Ryzyko rośnie z wiekiem i jest większe u osób z osłabioną odpornością, np. przyjmujących leki immunosupresyjne po przeszczepieniu narządu.
- Przebyte nowotwory skóry i rogowacenie słoneczne zwiększają ryzyko kolejnych zmian.
- Przewlekłe rany, stany zapalne i blizny mogą być miejscem rozwoju SCC.
- Znaczenie mają także ekspozycja na arsen i wcześniejsze napromienianie skóry.
Jasna karnacja sprzyja uszkodzeniom słonecznym, ale rak może wystąpić przy każdym kolorze skóry. Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się pojawi.
Czy rak płaskonabłonkowy może rozwinąć się ze zmian przednowotworowych?
Rogowacenie słoneczne może poprzedzać rozwój inwazyjnego raka płaskonabłonkowego skóry. Zwykle ma postać szorstkiej, łuszczącej się zmiany wywołanej przewlekłym uszkodzeniem przez UV. Nie każda taka zmiana przekształca się w raka, ale każda wymaga oceny i ustalenia dalszego postępowania. SCC in situ, nazywany też chorobą Bowena, jest już nowotworem ograniczonym do naskórka, a nie wyłącznie stanem przednowotworowym. Z czasem może stać się inwazyjny, co następuje wtedy, gdy komórki nowotworowe przekroczą błonę podstawną. Tych trzech stanów nie da się wiarygodnie odróżnić wyłącznie na podstawie wyglądu skóry.
Jak diagnozuje się raka płaskonabłonkowego skóry?
Rozpoznanie SCC zaczyna się od badania lekarskiego, ale wymaga potwierdzenia histopatologicznego. Lekarz pyta o czas trwania zmiany, jej wzrost, objawy oraz wcześniejsze choroby i leczenie. Ogląda skórę, a w ocenie podejrzanego obszaru może pomóc dermatoskopia. Następnie, zależnie od sytuacji, pobiera fragment tkanki podczas biopsji albo usuwa całą zmianę. Materiał jest badany pod mikroskopem, co pozwala określić rodzaj nowotworu i ważne cechy guza. Przy SCC wysokiego ryzyka lekarz może zlecić ocenę regionalnych węzłów chłonnych oraz badania obrazowe.
Czy rak płaskonabłonkowy daje przerzuty?
Rak płaskonabłonkowy skóry może dawać przerzuty, ale ich ryzyko zależy od cech konkretnego guza. Większej ostrożności wymagają nowotwory duże, głęboko naciekające oraz położone m.in. na uchu lub czerwieni wargowej. W badaniu histopatologicznym istotne są słabe zróżnicowanie komórek oraz naciekanie nerwów lub naczyń. Ryzyko zwiększa też immunosupresja. Przerzuty mogą obejmować regionalne węzły chłonne, a w bardziej zaawansowanej chorobie także odległe narządy. Powiększony węzeł nie musi oznaczać rozsiewu, ale wymaga wyjaśnienia. Zagrożenia nie należy oceniać wyłącznie na podstawie średnicy zmiany.
Rak płaskonabłonkowy a czerniak – czym się różnią?
Rak płaskonabłonkowy i czerniak to odrębne nowotwory skóry, wywodzące się z różnych komórek. SCC często przybiera postać guzka, strupa lub owrzodzenia, a czerniak zwykle jest zmianą barwnikową. Istnieją jednak czerniaki bezbarwnikowe, więc sam kolor zmiany niczego nie rozstrzyga. Każdy z tych nowotworów wymaga osobnej oceny i planu leczenia.
| Cecha |
Rak płaskonabłonkowy |
Czerniak |
| Komórki pochodzenia |
Keratynocyty |
Melanocyty |
| Częsty obraz |
Często guzek, strup lub owrzodzenie |
Często zmiana barwnikowa |
| Potwierdzenie |
Histopatologia |
Histopatologia |
| Ryzyko przerzutów |
Zależne od stadium i cech guza |
Zależne od stadium i cech guza |
Jak leczy się raka płaskonabłonkowego skóry?
Sposób leczenia SCC zależy od wielkości guza, jego lokalizacji i czynników ryzyka. W raku zlokalizowanym podstawą jest zwykle wycięcie chirurgiczne z marginesem zdrowych tkanek. W wybranych przypadkach stosuje się chirurgię mikrograficzną Mohsa, która pozwala kontrolować brzegi usuwanej tkanki pod mikroskopem. Radioterapia może być alternatywą dla operacji lub uzupełnieniem leczenia. Inne metody miejscowe sprawdzają się w określonych sytuacjach, przede wszystkim w zmianach powierzchownych i in situ. W chorobie zaawansowanej lub przerzutowej rozważa się leczenie systemowe, w tym immunoterapię. Wybór metody wymaga indywidualnej kwalifikacji, a rozwiązanie odpowiednie dla jednej osoby nie musi być właściwe dla innej.
Jakie są rokowania przy raku płaskonabłonkowym?
Zlokalizowany rak płaskonabłonkowy skóry jest zazwyczaj dobrze uleczalny, a rokowanie zależy od stadium i cech guza. Wczesne rozpoznanie ułatwia leczenie, zanim nowotwór zajmie głębsze tkanki lub węzły chłonne. Lekarz bierze pod uwagę wielkość i głębokość naciekania, lokalizację zmiany oraz wynik badania histopatologicznego. Znaczenie mają również stan odporności pacjenta i obecność przerzutów. Nie można zatem podać jednej prognozy dla wszystkich chorych ani ocenić szans wyłącznie na podstawie nazwy rozpoznania.
Co dzieje się po leczeniu raka płaskonabłonkowego?
Po leczeniu SCC potrzebne są regularne kontrole skóry oraz obserwacja miejsca po usuniętej zmianie. Lekarz ocenia gojenie, bliznę i ewentualne objawy wznowy, a także szuka nowych zmian w innych okolicach ciała. Częstotliwość wizyt ustala indywidualnie, w zależności od ryzyka i przebiegu choroby. Pacjent powinien zgłaszać nowy guzek w bliźnie, owrzodzenie, krwawienie lub inne niepokojące zmiany. Przy guzach wysokiego ryzyka obserwacja może obejmować także regionalne węzły chłonne. Nadal ważne pozostają samokontrola skóry i konsekwentna ochrona przed UV.
Jak zmniejszać ryzyko raka płaskonabłonkowego skóry?
Aby zmniejszyć ryzyko SCC, warto unikać nadmiernej ekspozycji na UV i szybko zgłaszać się do lekarza z nowymi zmianami skórnymi. Na odsłonięte części ciała należy nakładać preparat chroniący przed UVA i UVB, najlepiej o SPF 50+, i ponawiać aplikację zgodnie z instrukcją. Ochrony wymagają także uszy, dłonie i skóra głowy. Do profilaktyki należy również leczenie rogowacenia słonecznego zgodnie z zaleceniami dermatologa. Żadna metoda nie eliminuje ryzyka całkowicie, dlatego rosnąca lub niegojąca się zmiana wymaga konsultacji nawet wtedy, gdy stosujemy ochronę.
Gdzie szukać wsparcia podczas choroby?
Choroba nowotworowa wiąże się z wydatkami na leczenie, dojazdy i rehabilitację. Osoby z nowotworami wspiera m.in. Fundacja Dobro Powraca, działająca na rzecz chorych na stwardnienie rozsiane i inne choroby przewlekłe. Informacje o dostępnej pomocy można znaleźć na stronie nowotwór KRS. Wyjaśnienie, czym jest subkonto, opisuje, jak gromadzić darowizny i środki z 1,5% podatku. Dane potrzebne do przekazania odpisu podano na stronie jak przekazać 1,5% podatku. Założenie i prowadzenie subkonta są bezpłatne. Podopieczny może zbierać środki z różnych źródeł, a zasady ich wykorzystania i rozliczania określa fundacja.
FAQ
Czy rak płaskonabłonkowy jest złośliwy?
Rak płaskonabłonkowy jest nowotworem złośliwym, który w postaci inwazyjnej może naciekać tkanki i dawać przerzuty.
Jak wygląda rak płaskonabłonkowy skóry?
Rak płaskonabłonkowy skóry może przypominać twardy guzek, łuszczącą się zmianę ze strupem lub niegojące się owrzodzenie.
Czy rak płaskonabłonkowy daje przerzuty?
Inwazyjny rak płaskonabłonkowy skóry może dawać przerzuty, a ich ryzyko zależy od cech guza i odporności pacjenta.
Jak szybko rośnie rak płaskonabłonkowy?
Rak płaskonabłonkowy skóry może rosnąć w ciągu tygodni lub miesięcy, ale tempo wzrostu jest zróżnicowane.
Czym różni się rak płaskonabłonkowy od czerniaka?
Rak płaskonabłonkowy skóry wywodzi się z keratynocytów, a czerniak z melanocytów; nowotwory te różnią się przebiegiem i leczeniem.
Jak diagnozuje się raka kolczystokomórkowego?
Rozpoznanie raka kolczystokomórkowego potwierdza badanie histopatologiczne tkanki pobranej podczas biopsji lub usunięcia zmiany.
Jak leczy się raka płaskonabłonkowego?
Zlokalizowany rak płaskonabłonkowy skóry leczy się zwykle chirurgicznie, a inne metody dobiera się indywidualnie.
Jakie jest rokowanie przy raku płaskonabłonkowym?
Zlokalizowany rak płaskonabłonkowy skóry jest zazwyczaj dobrze uleczalny, ale rokowanie zależy od stadium i cech guza.
Czy rak płaskonabłonkowy może wrócić?
Rak płaskonabłonkowy skóry może nawrócić po leczeniu, dlatego potrzebne są kontrole zarówno miejsca leczenia, jak i całej skóry.
