Nagłówek strony
Treść główna
Znaczny stopień niepełnosprawności przyznaje się osobie z poważnie naruszoną sprawnością organizmu, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Sama diagnoza konkretnej choroby nie przesądza jednak o przyznaniu określonego stopnia. Zespół orzekający bierze pod uwagę przede wszystkim to, w jakim zakresie stan zdrowia ogranicza codzienne funkcjonowanie, samodzielność oraz możliwość wykonywania pracy.
Znaczny stopień niepełnosprawności to najwyższy z trzech stopni orzekanych w Polsce osobom, które ukończyły 16. rok życia. Pozostałe to stopień umiarkowany i lekki. Każdy z nich określa inny zakres naruszenia sprawności organizmu i wynikających z niego ograniczeń.
Stopień lekki dotyczy osób, u których stan zdrowia istotnie obniża zdolność do pracy albo powoduje ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, możliwe do kompensowania m.in. za pomocą sprzętu lub środków pomocniczych. Stopień umiarkowany może zostać stwierdzony m.in. w przypadku niezdolności do pracy, możliwości pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub potrzeby czasowej albo częściowej pomocy innych osób. Przy stopniu znacznym ograniczenia są większe – osoba jest niezdolna do pracy albo zdolna do niej jedynie w warunkach pracy chronionej, a jednocześnie wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy z powodu niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Nie istnieje lista chorób, które automatycznie kwalifikują do znacznego stopnia niepełnosprawności. Liczy się przede wszystkim zakres ograniczeń wynikających ze stanu zdrowia. Dwie osoby z taką samą diagnozą mogą więc otrzymać różne orzeczenia, jeżeli choroba w odmiennym stopniu wpływa na ich samodzielność i funkcjonowanie. Samo występowanie określonego schorzenia nie oznacza automatycznego uzyskania orzeczenia.
Przy kwalifikowaniu do znacznego stopnia bierze się pod uwagę dwa zasadnicze elementy. Pierwszy dotyczy zdolności do pracy – osoba jest niezdolna do pracy albo zdolna do jej wykonywania jedynie w warunkach pracy chronionej. Drugi wiąże się z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, wynikającą z niezdolności do samodzielnej egzystencji. Przez tę ostatnią rozumie się ograniczenia uniemożliwiające samodzielne zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, związanych przede wszystkim z samoobsługą, poruszaniem się i komunikacją.
Przyczyną takich ograniczeń mogą być m.in. choroby neurologiczne, psychiczne, układu ruchu, wzroku lub słuchu, choroby układu krążenia i oddechowego, epilepsja, zaburzenia rozwojowe czy inne poważne schorzenia przewlekłe. Nie jest to jednak katalog chorób gwarantujących przyznanie znacznego stopnia – decydują konsekwencje zdrowotne i funkcjonalne w konkretnym przypadku.
Wniosek o wydanie orzeczenia składa się do właściwego powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wraz z zaświadczeniem lekarskim oraz dokumentacją potwierdzającą stan zdrowia. Stopień niepełnosprawności orzeka się osobom, które ukończyły 16. rok życia. Osoba pełnoletnia składa dokumenty samodzielnie, natomiast w przypadku osoby poniżej 18 lat robi to rodzic, opiekun prawny lub kurator.
Procedura obejmuje kilka etapów:
Orzeczenie powinno zostać wydane w ciągu 14 dni kalendarzowych od posiedzenia składu orzekającego. Jeżeli osoba nie zgadza się z rozstrzygnięciem, może odwołać się do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Na złożenie odwołania ma 14 dni kalendarzowych od otrzymania orzeczenia.
Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności otwiera dostęp do wielu uprawnień pracowniczych, zdrowotnych, podatkowych i rehabilitacyjnych, ale część z nich wymaga spełnienia dodatkowych warunków lub złożenia osobnego wniosku. Samo otrzymanie orzeczenia nie oznacza więc automatycznego przyznania wszystkich świadczeń, ulg czy dofinansowań. Zwraca na to uwagę również serwis Gov.pl.
Pracownik ze znacznym stopniem niepełnosprawności może korzystać ze szczególnych norm czasu pracy oraz dodatkowych uprawnień pracowniczych. Zasadniczo jego czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Przysługuje mu również dodatkowa przerwa oraz, po spełnieniu ustawowych warunków, dodatkowy urlop.
| Uprawnienie | Znaczny stopień niepełnosprawności |
|---|---|
| Czas pracy | do 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo |
| Dodatkowa przerwa | 15 minut wliczanych do czasu pracy |
| Dodatkowy urlop | 10 dni roboczych rocznie po nabyciu prawa do urlopu |
| Turnus rehabilitacyjny | do 21 dni roboczych zwolnienia od pracy, nie częściej niż raz w roku |
| Badania i zabiegi | płatne zwolnienie od pracy, jeżeli nie mogą zostać wykonane poza godzinami pracy |
Prawo do pierwszego dodatkowego urlopu powstaje po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności. Trzeba również pamiętać, że łączny wymiar dodatkowego urlopu i zwolnienia na turnus rehabilitacyjny nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. Pracownikowi przysługuje ponadto płatne zwolnienie na niezbędne badania specjalistyczne, zabiegi lecznicze lub usprawniające oraz uzyskanie albo naprawę zaopatrzenia ortopedycznego, jeśli czynności te nie mogą zostać wykonane poza godzinami pracy.
Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności ma szczególne uprawnienia w systemie świadczeń finansowanych przez NFZ. Może korzystać poza kolejnością m.in. z podstawowej opieki zdrowotnej, leczenia szpitalnego, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, usług farmaceutycznych w aptekach oraz rehabilitacji leczniczej.
Osoba posiadająca takie orzeczenie może również korzystać z ambulatoryjnej opieki specjalistycznej bez skierowania. W przypadku rehabilitacji leczniczej skierowanie jest jednak nadal wymagane. Rehabilitacja przysługuje zgodnie ze wskazaniami medycznymi bez limitu finansowania, choć NFZ zaznacza, że nie zostały zniesione limity dotyczące liczby dni zabiegowych w poszczególnych zakresach. Uprawnienie „poza kolejnością” oznacza natomiast, że jeśli świadczenie AOS nie może zostać udzielone w dniu zgłoszenia, powinno nastąpić nie później niż w ciągu 7 dni roboczych.
Znaczny stopień niepełnosprawności nie oznacza automatycznego prawa do karty parkingowej. Aby ją otrzymać, konieczne jest dodatkowo stwierdzenie znacznie ograniczonej możliwości samodzielnego poruszania się oraz odpowiednie wskazanie w orzeczeniu.
Oznacza to, że nie każda osoba posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu może korzystać z miejsc parkingowych przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnościami. Jeżeli w orzeczeniu nie znajduje się wskazanie dotyczące spełniania przesłanek do wydania karty parkingowej, sama informacja o znacznym stopniu nie wystarczy do jej uzyskania.
Orzeczenie może być podstawą do ubiegania się o różne ulgi, dofinansowania i formy wsparcia, jednak warunki zależą od konkretnego programu lub świadczenia. Osoba posiadająca orzeczenie może m.in. skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej, jeśli ponosi kwalifikowane wydatki na cele rehabilitacyjne lub ułatwiające wykonywanie czynności życiowych.
Możliwe jest także ubieganie się o środki PFRON, np. na udział w turnusie rehabilitacyjnym, zakup sprzętu rehabilitacyjnego czy likwidację barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się. W zależności od sytuacji dostępne mogą być również określone świadczenia finansowe lub ulgi w transporcie. Nie należy jednak traktować ich jako automatycznej konsekwencji uzyskania znacznego stopnia. O prawie do danego wsparcia mogą decydować m.in. dochód, rodzaj poniesionych wydatków, wskazania zawarte w orzeczeniu, czy dodatkowa decyzja właściwego organu.
Znaczny stopień niepełnosprawności nie daje automatycznie prawa do świadczenia wspierającego. Jest to odrębna forma pomocy, której przyznanie zależy przede wszystkim od liczby punktów określających poziom potrzeby wsparcia, a nie od samego stopnia niepełnosprawności.
Od 1 stycznia 2026 roku świadczenie wspierające jest dostępne również dla osób, którym ustalono poziom potrzeby wsparcia od 70 do 77 punktów. Tym samym cały system obejmuje obecnie osoby z wynikiem od 70 do 100 punktów, przy spełnieniu pozostałych warunków. Najpierw trzeba uzyskać od wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, a następnie złożyć wniosek o świadczenie do ZUS.
Tak. Posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności nie oznacza automatycznego zakazu podejmowania pracy. Choć ustawowa definicja znacznego stopnia odnosi się do niezdolności do pracy albo zdolności do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, przepisy wprost dopuszczają możliwość zatrudnienia również u pracodawcy, który nie zapewnia warunków pracy chronionej – między innymi po odpowiednim przystosowaniu stanowiska do potrzeb pracownika albo w przypadku wykonywania pracy zdalnej.
Pracownika ze znacznym stopniem obowiązuje co do zasady maksymalnie 7-godzinny dzień pracy i 35-godzinny tydzień pracy, a także zakaz pracy w godzinach nadliczbowych i porze nocnej. Od tych zasad istnieją jednak wyjątki. Ograniczeń tych nie stosuje się m.in. do osób zatrudnionych przy pilnowaniu ani wtedy, gdy na wniosek pracownika właściwy lekarz wyrazi zgodę na pracę z pominięciem szczególnych norm.
Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności może ułatwić dostęp do określonych praw, ulg i form pomocy, jednak każde z nich podlega własnym zasadom. Warto więc sprawdzać nie tylko treść samego orzeczenia, lecz także warunki uzyskania konkretnych świadczeń czy dofinansowań. W przypadku wysokich kosztów leczenia lub rehabilitacji dodatkowym źródłem pomocy może być także prywatna zbiórka pieniędzy na Facebooku albo wsparcie organizacji społecznych.
Pomagać można również osobom znajdującym się w trudnej sytuacji zdrowotnej. Jedną z możliwości jest przekazanie części podatku organizacji posiadającej odpowiedni nr KRS do odliczenia podatku. Osoby chcące zaangażować większą grupę darczyńców mogą natomiast sprawdzić, jak zorganizować zbiórkę charytatywną i jak przygotować ją tak, aby jasno określała cel oraz potrzeby osoby, dla której zbierane są środki.
Znaczny stopień może otrzymać osoba, której stan zdrowia powoduje poważne ograniczenia samodzielnego funkcjonowania oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy. Pod uwagę bierze się również wpływ niepełnosprawności na zdolność do pracy.
Należy złożyć wniosek wraz z zaświadczeniem lekarskim i dokumentacją medyczną do właściwego powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Następnie sprawę ocenia skład orzekający, który wydaje decyzję o stopniu niepełnosprawności.
Nie ma choroby, która sama w sobie gwarantowałaby otrzymanie znacznego stopnia. Zespół ocenia konsekwencje danego schorzenia, w szczególności jego wpływ na samodzielność, codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę pomocy innych osób.
Może dawać dostęp m.in. do szczególnych uprawnień pracowniczych i zdrowotnych, ulg podatkowych oraz możliwości ubiegania się o dofinansowania. Poszczególne świadczenia i ulgi mają jednak własne kryteria i nie są automatycznie przyznawane wraz z orzeczeniem.
Nie. Potrzebne jest również stwierdzenie znacznie ograniczonych możliwości samodzielnego poruszania się oraz odpowiednie wskazanie w orzeczeniu.
Tak. Znaczny stopień niepełnosprawności nie oznacza bezwzględnego zakazu zatrudnienia, choć stanowisko pracy może wymagać odpowiedniego dostosowania, a pracownik korzysta ze szczególnych norm ochronnych.
Co do zasady czas pracy wynosi maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Od tych zasad istnieją ustawowe wyjątki, m.in. po uzyskaniu zgody lekarza na wniosek pracownika.
Tak. Osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności mają prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością na zasadach określonych w przepisach.
Tak, osoba posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu może korzystać bez skierowania z ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych finansowanych ze środków publicznych. Wyjątkiem są m.in. rehabilitacja lecznicza oraz określone badania diagnostyczne, w przypadku których skierowanie nadal jest wymagane.
Nie. Do świadczenia wspierającego potrzebna jest odrębna decyzja o poziomie potrzeby wsparcia; od 2026 roku wymagane jest co najmniej 70 punktów, przy spełnieniu pozostałych warunków przewidzianych w przepisach.
Czym jest niepełnosprawność ruchowa? Niepełnosprawność ruchowa jest związana z obniżeniem możliwości poruszania się ciała człowieka. Jest to stan wynikający z powodu różnorodnych zaburzeń pracy kończyn, wypadków, chorób lub zmian rozwojowych okresu płodowego. W tym artykule wyjaśnimy, jakie moga być przykłady niepełnosprawności ruchowej oraz jak uzyskać wsparcie.
Stephen Hawking był jednym z najwybitniejszych fizyków teoretycznych współczesnych czasów, który swoimi pracami z zakresu kosmologii i fizyki kwantowej zmienił sposób, w jaki postrzegamy wszechświat. Jednak jego historia to nie tylko opowieść o niezwykłych osiągnięciach naukowych, ale także o nieustannej walce z chorobą, która miała zniszczyć jego życie, a zamiast tego uczyniła go symbolem siły ludzkiego ducha i niezłomności.
Życie z przewlekłą chorobą może być ogromnym wyzwaniem, ale również inspiracją dla innych. Wiele osób, które borykają się z takimi problemami zdrowotnymi, decyduje się publicznie mówić o swoich doświadczeniach, aby zwiększyć świadomość na temat tych schorzeń, walczyć ze stygmatyzacją, a także dawać nadzieję innym, którzy mierzą się z podobnymi trudnościami. Oto historie pięciu znanych osób, które są przewlekle chore i dzielą się swoją historią ze światem
