Nagłówek strony
Treść główna
Miażdżyca nóg, czyli najczęściej miażdżycowa choroba tętnic kończyn dolnych (PAD, ang. peripheral artery disease), ogranicza dopływ krwi do mięśni i innych tkanek. Jej charakterystycznym objawem jest ból pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po odpoczynku. W bardziej zaawansowanych stadiach niedokrwienie może prowadzić do trudno gojących się ran, owrzodzeń, a nawet martwicy i zagrożenia kończyny.
Choroby nie należy jednak traktować wyłącznie jako problemu dotyczącego nóg. PAD jest przejawem miażdżycy układu tętniczego i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zawału serca, udaru mózgu oraz innych powikłań sercowo-naczyniowych. Dlatego rozpoznanie miażdżycy tętnic kończyn dolnych powinno prowadzić nie tylko do leczenia dolegliwości podczas chodzenia, lecz także do oceny i ograniczania ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Miażdżyca nóg rozwija się, gdy w ścianach tętnic powstają zmiany miażdżycowe prowadzące do stopniowego zwężenia ich światła. Jednym z elementów tego procesu jest tworzenie blaszek miażdżycowych zbudowanych m.in. z lipidów, komórek zapalnych i tkanki łącznej. Z czasem zmiany mogą ulegać przebudowie i zwapnieniu, a tętnice stają się mniej elastyczne.
Im większe jest zwężenie tętnicy, tym trudniej dostarczyć odpowiednią ilość krwi do mięśni kończyn. W spoczynku przepływ może jeszcze wystarczać, dlatego choroba przez długi czas może nie powodować wyraźnych dolegliwości. Problem pojawia się podczas wysiłku, kiedy mięśnie potrzebują więcej tlenu. Jeśli zwężone naczynia nie są w stanie sprostać temu zapotrzebowaniu, pojawia się niedokrwienie i charakterystyczny ból wysiłkowy.
Najbardziej typowym objawem miażdżycowej choroby tętnic kończyn dolnych jest chromanie przestankowe. To ból, skurcz, uczucie ucisku lub inny dyskomfort mięśni pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po zatrzymaniu. Dolegliwości mogą dotyczyć łydki, uda albo pośladka, zależnie od tego, w którym miejscu występują zwężenia tętnic.
Do objawów i cech mogących wskazywać na miażdżycę nóg należą:
Nie każda osoba z PAD ma jednak typowe chromanie. Choroba może przez długi czas przebiegać bezobjawowo albo powodować mało charakterystyczne dolegliwości, które pacjent przypisuje wiekowi, problemom ze stawami lub słabszej kondycji.
Obrzęk kończyn nie jest natomiast jednym z najbardziej charakterystycznych objawów miażdżycy tętnic. Jego występowanie może wymagać diagnostyki również w kierunku chorób żylnych, niewydolności serca, chorób nerek lub zaburzeń układu limfatycznego.
Ból występujący także w spoczynku, niegojąca się rana, owrzodzenie lub martwica wymagają szybkiej oceny lekarskiej. Mogą świadczyć o znacznym ograniczeniu przepływu krwi, kiedy tkanki nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu już nie tylko podczas marszu, lecz również bez wysiłku.
Niepokojące objawy to przede wszystkim:
W zaawansowanym niedokrwieniu pacjent może zauważyć, że ból zmniejsza się po opuszczeniu nogi z łóżka. Wynika to z wpływu siły ciężkości na dopływ krwi do niedokrwionych tkanek. Takich objawów nie należy próbować leczyć wyłącznie domowymi metodami.
Największe znaczenie mają czynniki, które sprzyjają rozwojowi miażdżycy również w innych częściach układu krążenia. Szczególnie silnie z PAD związane są palenie tytoniu i cukrzyca. Ryzyko zwiększają również zaburzenia lipidowe, nadciśnienie oraz starszy wiek.
Do czynników ryzyka należą m.in.:
Znaczenie ma więc nie pojedynczy produkt spożywczy, lecz całokształt stylu życia oraz obciążenia zdrowotne. Dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność, nadmiar soli, tłuszczów nasyconych i izomerów trans może zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe, jednak nie należy sprowadzać profilaktyki do prostego podziału na produkty „dozwolone” i „zakazane”.
Podstawą diagnostyki PAD jest wywiad, badanie kończyn i tętna oraz pomiar wskaźnika kostka–ramię (ABI lub ABPI). Badania obrazowe pozwalają natomiast dokładniej określić lokalizację i rozległość zwężeń, szczególnie wtedy, gdy lekarz rozważa leczenie zabiegowe.
Podczas wizyty lekarz pyta m.in. o charakter bólu, moment jego występowania i dystans, po którym pojawiają się dolegliwości. Ocenia również wygląd skóry i stóp oraz sprawdza tętno na tętnicach kończyn.
Wskaźnik kostka–ramię porównuje ciśnienie skurczowe mierzone na wysokości kostki z ciśnieniem zmierzonym na ramieniu. Pozwala w prosty i nieinwazyjny sposób ocenić, czy dopływ krwi do kończyny może być ograniczony.
Nieprawidłowy wynik może wskazywać na obecność PAD. Interpretacja zawsze powinna jednak uwzględniać sytuację kliniczną pacjenta. U niektórych osób, zwłaszcza z cukrzycą lub nasilonymi zwapnieniami naczyń, tętnice mogą być słabo podatne na ucisk, co utrudnia ocenę wyniku.
USG duplex z oceną dopplerowską umożliwia obserwację przepływu krwi oraz ocenę budowy tętnic. Badanie pomaga określić miejsce i charakter zwężeń lub niedrożności.
USG jest szczególnie istotne przy dokładniejszej ocenie anatomii naczyń oraz przed planowaniem niektórych procedur przywracających prawidłowy przepływ krwi.
Jeżeli potrzebna jest dokładniejsza mapa naczyń, lekarz może zlecić angio-TK, angio-MR lub w określonych sytuacjach angiografię wykonywaną z użyciem cewnika. Dobór metody zależy m.in. od stanu pacjenta, rozległości choroby i planowanego leczenia.
Badania krwi są uzupełnieniem diagnostyki i pozwalają ocenić czynniki ryzyka oraz choroby współistniejące. Oznacza się m.in. profil lipidowy, glukozę lub HbA1c oraz parametry oceniające czynność nerek. Cholesterol, kreatynina, glukoza i CRP nie są elementami morfologii krwi – wymagają odrębnych oznaczeń laboratoryjnych.
Leczenie ma dwa równoległe cele: zmniejszenie ryzyka zawału, udaru i innych zdarzeń sercowo-naczyniowych oraz poprawę ukrwienia, sprawności i komfortu funkcjonowania kończyn. Postępowanie zależy od nasilenia objawów, rozległości zmian i chorób współistniejących.
U większości pacjentów terapia obejmuje modyfikację czynników ryzyka, odpowiednio dobraną aktywność fizyczną oraz leczenie farmakologiczne. U części osób konieczna jest również rewaskularyzacja, czyli zabieg mający przywrócić odpowiedni dopływ krwi do kończyny.
Jednym z najważniejszych działań jest zaprzestanie palenia tytoniu. Palenie nie tylko zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia PAD, lecz także wiąże się z gorszym przebiegiem już rozpoznanej choroby.
Leczenie obejmuje ponadto kontrolę ciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych i cukrzycy. Istotna jest dieta sprzyjająca zdrowiu układu sercowo-naczyniowego, oparta m.in. na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, roślinach strączkowych, rybach i źródłach nienasyconych kwasów tłuszczowych. Ogranicza się natomiast wysoko przetworzoną żywność, nadmiar soli oraz tłuszczów nasyconych i trans.
Czosnek, kurkuma, zielona herbata czy inne produkty spożywcze mogą być elementem urozmaiconego jadłospisu, ale nie stanowią leczenia miażdżycy i nie zastępują terapii zaleconej przez lekarza.
U osób z chromaniem przestankowym jednym z podstawowych elementów postępowania jest ustrukturyzowany trening marszowy. Nie chodzi wyłącznie o zalecenie, aby pacjent „więcej spacerował”, ale o regularny program ćwiczeń dostosowany do jego możliwości i stanu zdrowia.
Trening zwykle polega na powtarzaniu okresów marszu wywołującego kontrolowane dolegliwości oraz odpoczynku, po którym pacjent ponownie rozpoczyna chodzenie. Z czasem może poprawić dystans marszu, sprawność i jakość życia. Jeżeli istnieje taka możliwość, warto korzystać z programu nadzorowanego przez specjalistów.
Sposób ćwiczeń powinien być dostosowany do stanu pacjenta. Osoby z bólem spoczynkowym, ranami lub podejrzeniem niedokrwienia zagrażającego kończynie wymagają wcześniejszej oceny medycznej.
Farmakoterapia nie polega na zastosowaniu jednego „leku na miażdżycę”. Jej zadaniem jest przede wszystkim zmniejszenie ryzyka powikłań oraz kontrola czynników przyspieszających rozwój choroby.
Leczenie może obejmować terapię zmniejszającą stężenie cholesterolu LDL, kontrolę nadciśnienia i cukrzycy, a w odpowiednich sytuacjach również leczenie przeciwpłytkowe lub przeciwzakrzepowe. Dobór preparatów zależy od indywidualnego ryzyka zakrzepowego i krwawienia, chorób współistniejących oraz dotychczasowego leczenia, dlatego decyzję podejmuje lekarz.
Rewaskularyzację rozważa się przede wszystkim w przypadku niedokrwienia zagrażającego kończynie oraz u części chorych z chromaniem, u których odpowiednie leczenie zachowawcze i trening nie zapewniają wystarczającej poprawy.
W zależności od miejsca, długości i charakteru zmian możliwe jest zastosowanie różnych metod. Należą do nich m.in.:
Decyzja nie zależy wyłącznie od stopnia zwężenia tętnicy. Lekarz bierze pod uwagę również nasilenie objawów, wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie, stan kończyny, inne choroby pacjenta oraz potencjalne korzyści i ryzyko związane z procedurą.
PAD nie jest wyłącznie chorobą nóg. Jej obecność świadczy o zwiększonym ryzyku problemów miażdżycowych w całym układzie tętniczym, dlatego osoby z chorobą tętnic kończyn dolnych są bardziej narażone również na zawał serca, udar mózgu i inne poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe.
Sama choroba kończyn może natomiast stopniowo ograniczać możliwość chodzenia i wykonywania codziennych czynności. W zaawansowanych przypadkach przewlekłe niedokrwienie może prowadzić do bólu spoczynkowego, trudno gojących się ran, zakażeń oraz martwicy tkanek. Jeżeli nie uda się przywrócić odpowiedniego ukrwienia i uratować tkanek, może pojawić się konieczność amputacji.
Dlatego znaczenie ma zarówno ochrona kończyny, jak i kompleksowe leczenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Rozpoznanie miażdżycy nóg powinno być sygnałem do dokładniejszej oceny stanu całego układu krążenia.
Nagły, silny ból nogi połączony z jej oziębieniem, zblednięciem, zaburzeniami czucia lub nagłym osłabieniem może świadczyć o ostrym niedokrwieniu kończyny. Jest to stan wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.
Niepokój powinny wzbudzić szczególnie nagle pojawiające się:
Innej pilności wymagają objawy rozwijające się stopniowo. Rana stopy, która nie chce się goić, owrzodzenie lub ból występujący również w spoczynku powinny prowadzić do szybkiej konsultacji lekarskiej. Powtarzający się ból łydki, uda lub pośladka podczas chodzenia, który ustępuje po zatrzymaniu, jest natomiast wskazaniem do planowej diagnostyki w kierunku PAD.
Życie z chorobą przewlekłą często wymaga nie tylko leczenia, ale także odnalezienia się w nowych ograniczeniach, procedurach i obowiązkach. Dobro Powraca – Fundacja na rzecz Chorych na stwardnienie rozsiane i inne choroby przewlekłe wspiera osoby zmagające się z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością. Możesz założyć subkonto i sprawdzić dostępne możliwości uzyskania wsparcia.
Zapoznaj się również z:
Typowy jest ból lub dyskomfort mięśni pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po odpoczynku. Najczęściej dotyczy łydki, ale może występować również w udzie albo pośladku.
Tak. PAD może przez długi czas przebiegać bez charakterystycznych dolegliwości. U części osób objawy są również nietypowe i mogą być mylone np. z problemami dotyczącymi stawów lub kręgosłupa.
Chromanie przestankowe to ból, skurcz, zmęczenie lub inny dyskomfort mięśni kończyny pojawiający się podczas wysiłku. Dolegliwość ustępuje po zatrzymaniu i może ponownie pojawić się po przejściu podobnego dystansu.
Samych objawów nie można traktować jako potwierdzenia choroby. Lekarz przeprowadza wywiad, bada kończyny i tętno, a jednym z podstawowych badań jest wskaźnik kostka–ramię. W razie potrzeby diagnostykę rozszerza się o badania obrazowe.
ABI lub ABPI to stosunek ciśnienia skurczowego zmierzonego na wysokości kostki do ciśnienia skurczowego na ramieniu. Badanie pomaga ocenić, czy przepływ krwi w tętnicach kończyn dolnych jest prawidłowy.
Tak. Leczenie pozwala ograniczać ryzyko powikłań, spowalniać rozwój choroby i poprawiać sprawność. Obejmuje kontrolę czynników ryzyka, aktywność fizyczną, farmakoterapię, a w określonych przypadkach również zabiegi przywracające prawidłowy przepływ krwi.
U osób z chromaniem przestankowym odpowiednio zaplanowany trening marszowy jest jednym z podstawowych elementów terapii. Regularne ćwiczenia mogą zwiększyć dystans chodzenia i poprawić codzienne funkcjonowanie.
Ryzyko pojawia się przede wszystkim przy ciężkim niedokrwieniu, gdy dochodzi do niegojących się ran, owrzodzeń, zakażeń i martwicy tkanek. Wczesne rozpoznanie oraz właściwe leczenie mają na celu zapobieganie rozwojowi takich powikłań.
Miażdżyca mózgu to inaczej miażdżyca naczyń mózgowych. Jest to poważna i postępująca choroba, która może doprowadzić do udaru mózgu. Najpoważniejszym następstwem udaru może być trwałe kalectwo lub śmierć.
Obecnie ludzie żyją nie tylko dłużej, ale i znacznie wygodniej. Postęp cywilizacyjny doprowadził do znacznego polepszenia się m.in. warunków pracy, odżywiania, komunikacji, opieki zdrowotnej i odpoczynku
Otyłość kliniczna jest chorobą przewlekłą. Jest także głównym czynnikiem ryzyka wielu innych chorób przewlekłych, w tym chorób układu krążenia, które są głównymi przyczynami zgonów na całym świecie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że 1,9 miliarda osób cierpi z powodu nadwagi, a 650 milionów osób jest otyłych. Nadwaga i otyłość są przyczyną śmierci 4 milionów ludzi na świecie każdego roku.
